قرار داده و او در اين تقسيم ، عادل و حكيم است ؛ عدالت وى از آن روى است كه او سختىها و رنج‌هاى فراوان را با ثروت و گشايش زندگى همراه ساخته است و گاه پيش مىآيد كه انسان ثروتمند حاضر است براى رهايى از مشكلى تمام ثروت خويش را هزينه كند . افزون بر آن حسابرسى انسان ثروتمند دشوارتر و سخت‌تر است و بنابر روايت ، كسى كه يك درهم داشته باشد حسابش از كس ديگرى كه دو درهم دارد ، سبك‌تر است . « 1 » خداوند مىفرمايد : « حقا كه انسان سركشى مىكند ؛ همين كه خود را بىنياز پندارد . » « 2 » حكمت خداوند از آن روى است كه مىخواهد « بندگانش را از راه ثروت و فرزندان آزموده تا كسانى كه از سهم خود خوشنود بوده و ديگرانى كه ناخشنود هستند ، شناخته شوند . گرچه خداوند خود آنها را بيش از خودشان مىشناسد ولى از آنها بايد كارهايى سربزند كه سزاوار پاداش و يا كيفر گردند و . . . » « 3 » ( و خلق الآجال فأطالها و قصّرها و قدّمها و أخّرها ) خداوند ، زندگى برخى را پيش از زندگى ديگران قرار داده است ؛ همان‌گونه كه موسى و عيسى عليهما السّلام پيش از محمد صلّى اللّه عليه و آله بوده‌اند . ( و وصل بالموت أسبابها ) به دلايل مرگ همانند بيمارى ، قتل و . . . اشاره دارد . ( و جعله خالجا لأشطانها ) ضمير « جعله » به مرگ بازمىگردد و ضمير « أشطان » به اجلها . « أشطان » به معناى طنابها است و

--> ( 1 ) . تذكرة الموضوعات ، فتنى : 178 . ( 2 ) . كَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى * أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى علق / 96 : 6 - 7 . ( 3 ) . « يختبرهم بالأموال و الأولاد ليتبيّن السّاخط لرزقه و الرّاضي بقسمه و إن كان سبحانه أعلم بهم من أنفسهم و لكن لتظهر الأفعال الّتي بها يستحقّ الثّواب و العقاب . . . » حكمت : 91 .